Саветызацыя Заходняй Беларусі (1944–1953 гг.)

14.90 Br

In stock

Шумскі, Я.

Саветызацыя Заходняй Беларусі (1944—1953 гг.). Прапаганда і адукацыя на службе ідэалогіі / Ян Шумскі. — 2-е выд. — Смаленск: Інбелкульт, 2014. — 326 с. ISBN 978-5-00076-001-7

 

У кнізе паказаныя перамены, якія адбываліся ў 1944—1953 гг. у жыцці і свядомасці жыхароў заходніх абласцей БССР, якія перад Першай сусветнай вайной уваходзілі ў склад Польшчы. На старонках выдання прадстаўлена даследаванне нацыянальнага, кадравага, культурна-асветніцкага і прапагандысцка-інфармацыйнага аспектаў працэсу саветызацыі на акрэсленых тэрыторыях.

 

 

ЗМЕСТ

 

Прадмова да другога беларускага выдання. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
Прадмова да беларускага выдання . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
Спіс скарачэнняў . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
Уводзіны. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
Раздзел і. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
Палітычная сітуацыя і яе развіццё ў 1944—1953 гадах. . . . . . . . . . . . . . . . . 20
І.І. Заходняя Беларусь: кароткае тлумачэнне сферы інтарэсаў
і значэння тэрміна . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
Усталяванне новай польска-савецкай мяжы. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23
І.ІІ . Грамадска-палітычная сітуацыя ў другім паўгоддзі 1944—1945 гг.
Інакшы вобраз савецкага вызвалення. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26
Знішчальныя батальёны. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
Стварэнне адміністрацыі. Адносіны з мясцовым насельніцтвам. . . . . . . . 37
Эканамічная палітыка. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43
І.ІІІ . Беларускі антысавецкі рух. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49
Гістарыяграфічны нарыс. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49
Арганізацыі, створаныя ў саюзе з немцамі . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
Разведка заходніх дзяржаў у БССР і беларускі рух. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
Беларускія падпольныя асветніцкія арганізацыі. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54
І.ІV. Польскае незалежніцкае падполле. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56
Чэкісцка-ваенныя аперацыі. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58
Стаўленне мясцовага насельніцтва да польскага падполля . . . . . . . . . . . . 60
Змена тактыкі савецкай улады . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66
Разгром польскага падполля. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67
I.V. Украінскае падполле (АУН—УПА). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70
АУН—УПА на беларускім Палессі . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71
Барацьба супраць АУН—УПА ў ходзе чэкісцка-ваенных аперацый . . . . 73
Ліквідацыя ўкраінскага падполля ў БССР. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75
I.VI. Літоўскае падполле. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76
Структура літоўскага антысавецкага руху супраціўлення. . . . . . . . . . . . . . 77
Сувязі з Захадам. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77
Супрацоўніцтва з польскім падполлем. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78
Рэзюмэ да раздзела І . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79
Раздзел ІІ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81
Змены ў складзе насельніцтва і сацыяльнай структуры . . . . . . . . . . . . . . 81
ІІ .І. Мабілізацыя ў войска і на прамысловасць. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81
Правядзенне мабілізацыі ў войска. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82
Мабілізацыя на прамысловасць. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87
Мабілізацыя моладзі ў ФЗВ і РВ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92
Рабочыя батальёны . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95
ІІ .ІІ . Змены ў нацыянальным складзе насельніцтва. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97
Пасляваенны голад у СССР. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101
Засяленне захопленых тэрыторый. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104
Змены нацыянальнай структуры ў рэгіёне . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105
ІІ .ІІІ . Кадравая палітыка. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108
Мясцовае насельніцтва ў савецкай і партыйнай адміністрацыі. . . . . . . . 110
Спроба «выправіць» кадравую сітуацыю. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112
Месца і роля КП(б)Б . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115
Адносіны з мясцовым насельніцтвам. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116
Калектывізацыя сялянства. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117
Злачынствы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119
Кадры НКУС/НКДБ (МУС/МДБ). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120
«Засмечанасць» апарату. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122
«Вярхушка» ўлады. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125
II.IV. Рэлігійная палітыка. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129
«Новая» царкоўная палітыка ў СССР. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130
Барацьба з Ватыканам. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132
Праваслаўная царква ў Беларусі (маскоўскі патрыярхат). . . . . . . . . . . . . 134
Пачатак рэпрэсій супраць каталікоў . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136
Сітуацыя на Гродзеншчыне. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138
Планы барацьбы з каталіцызмам і іх рэалізацыя . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140
Антыкаталіцкая прапаганда. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141
Пашырэнне рэлігійнага жыцця. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142
Рэпрэсіі супраць іншых хрысціянскіх канфесій. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143
Рэзюмэ да раздзела ІІ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144
Раздзел ІІІ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146
Ідэалогія, асвета і прапаганда. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146
ІІІ .І. Ідэалогія і прапаганда ў Савецкім Саюзе: агульны агляд . . . . . . . . 146
Сацыялістычны рэалізм. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147
Новае разуменне «рускага народа». . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148
Роля Іосіфа Сталіна ў фармаванні ідэалагічных асноў
савецкай сістэмы. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150
Змена ідэалагічна-прапагандысцкіх прыярытэтаў. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153
Барацьба з «касмапалітызмам» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156
Гістарычная навука. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158
Біялогія. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163
Лісты «падзякі» Сталіну. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165
ІІІ .ІІ . Галоўныя кірункі савецкай прапаганды ў заходніх
абласцях БССР . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167
Арганізацыя працы прапаганды . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168
Метады вядзення прапаганды і агітацыі. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172
Мова прапаганды. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174
Польскае пытанне. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175
Новыя акцэнты прапаганды . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177
Выбары . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181
Антысавецкія настроі падчас выбараў . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186
Прапаганда калектывізацыі. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188
Урачыстасці і савецкія святы. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194
ІІІ .ІІІ . Асвета. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196
Рэарганізацыя школьнай сеткі ў 1939—1944 гг. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196
Агульная характарыстыка школьнай адукацыі ў Заходняй Беларусі. . . 199
Польскае пытанне ў школьнай адукацыі. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203
Улады камуністычнай Польшчы і палякі ў СССР. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207
Настаўніцкія кадры. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209
Адукацыя і камуністычная партыя . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213
«Перападрыхтоўка» настаўніцкіх кадраў. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215
Камсамольскія і піянерскія арганізацыі. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221
Моўныя праблемы. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224
ІІІ .ІV. Выдавецкая дзейнасць на тэрыторыі заходніх
абласцей БССР . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226
Прэса ў Заходняй Беларусі . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228
Школьная літаратура . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234
Прапагандысцкая літаратура . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236
Цэнзура. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238
ІІІ .V. Кіно і радыё . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242
Новыя тэмы ў савецкім кіно . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243
Характарыстыка сеткі кінатэатраў у заходніх абласцях БССР. . . . . . . . . 244
Радыёсетка. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247
Мерапрыемствы ўладаў у галіне радыёфікацыі. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250
Ідэйна-палітычны змест фільмаў. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253
Радыё і калектывізацыя вёскі. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257
Рэзюмэ да раздзела ІІІ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258
Заключэнне . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260
Дадаткі. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263
Імянны паказнік. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299
Паказнік геаграфічных назваў. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 310
Крыніцы і літаратура . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318

Weight 0.335 kg
Выдавец

Інбелкульт

Год выдання

2014

Аб’ём

326 с.

Вокладка

мяккая

ISBN

978-5-00076-001-7

bel
be